دکتر محسن الویری:‌ چشمها را شايد بتوان شست؛ انتخابات از زاويه­ ای ديگر

در بارة نتيجة يازدهمين انتخابات رياست جمهوری ديدگاههای مختلفی مطرح شده است و کوشش برای تبين و تعليل اين نتيجة غيرقابل پيش­بينی همچنان ادامه دارد. موافقان و مخالفان حجت الاسلام و المسلمين آقای دکتر روحانی هر دو می­کوشند به تحليلی روشن در اين باره دست يابند ولی روشن است که تحليل­های مخالفان ايشان خواندنی­تر و قابل­ تأمل­تر است.

در باره‌ نتيجه‌ يازدهمين انتخابات رياست جمهوری ديدگاههای مختلفی مطرح شده است و کوشش برای تبين و تعليل اين نتيجه‌ غيرقابل پيش­بينی همچنان ادامه دارد. موافقان و مخالفان حجت الاسلام و المسلمين آقای دکتر روحانی هر دو می­کوشند به تحليلی روشن در اين باره دست يابند ولی روشن است که تحليل­های مخالفان ايشان خواندنی­تر و قابل­ تأمل­تر است. اميد است در آينده­ای نه چندان دور استادان و دانشجويان رشته­های علوم سياسی و جامعه­شناسی و ارتباطات به بررسی دقيق و عالمانه اين تحليلها و به ويژه مقايسه آن با تحليلهای پيش از برگزاری انتخابات بپردازند.

مروری بر مطالب منتشر شده در بارة پيروزی آقای روحانی و آن چه شکست سنگين اصول­گرايان خوانده می­شود، نشان می­دهد که عموم تحليل­گران، عوامل و زمينه­هايی را در اين زمينه مورد توجه قرار داده­اند که مهمترين آنها را می­توان به اين شرح برشمرد: ناراحتی توده  مردم از وضع نابسامان اقتصادی کنونی، تندروي اصول­گرايان افراطي و بی­توجهی آنها به ديگر شخصيتها و جريانهاي اصول­گرا، بداخلاقي­ها و رفتارهای ناصواب اصول­گرايان تندرو، خودفريفتگی اصول­­گرايان و اسير ماندن در توهم پايگاه توده­ای گسترده، نشاندن "توهم تکليف" به جای "تکليف" در قاعده "عمل به تکليف بدون توجه به نتيجه"، تجاهل نسبی اصول­گرايان نسبت به مشکلات اقتصادی مردم به بهانه پرهيز از سياه­نمايي، برائت نجستن نماينده اصلی اصول­گرايان از قول و فعل دولت موجود و وجود قرائن متعددی که حکايت از تداوم همان راه می­کرد، گره زدن نسنجيده مذاکرات هسته­ای با انتخابات رياست جمهوری از سوی اصول­گرايان تندرو با توهم محبوبيت­زا بودن وضعيت کنونی برای توده­های مردم، روشن شدن اختلاف نظر مشاور عالی رهبری و نيز يکی از دو نماينده معظم له در شورای عالی امنيت ملی با نماينده ديگر ايشان که سمت دبيری اين شورا را هم عهده­دار است، ضعف برنامه­های اعلام شده از سوی نامزدهای اصول­گرايان، عدم ائتلاف اصول­گرايان، ضعف تشکيلاتی تاريخی اصول­گرايان در مقايسه با نظم سياسی و روحية تحزب اصلاح­طلبان، خاطره تلخ گروهی از مردم جامعه به ويژه جوانان از رويدادهای سال 1388 و اميد آنها به يافتن راهی برای التيام دردهای درمان نشده، ناتوانی رقبای انتخاباتی آقای روحانی در ميدان رقابت به ويژه در مناظرات، هوشمندی آقای روحانی در انتخاب شعارها و نمادهای تبليغاتی خود، کنار رفتن يکی از کانديداها که عملاً به نفع آقای روحانی تمام شد، بازآفرينی جايگاه اجتماعی آيت­الله آقاي هاشمی رفسنجانی به ويژه همراه با حس مظلوم واقع شدن ايشان و حمايت صريح ايشان از آقای روحانی، حمايت چهره­های دارای محبوبيت نزد جوانان مانند آقای خاتمی از آقای روحانی و سرانجام معمم بودن آقای روحانی.

بی­ترديد می­توان محورهای ديگری را هم به اين عوامل و زمينه­ها افزود و در يک تحليل جامع­نگر هم نبايد هيچ يک از آنها را ناديده انگاشت و البته نبايد از ياد هم برد که ضريب اثرگذاری اين محورها با يکديگر برابر نيست. ولی نکته­ای تأمل­برانگيز در باره بيشتر اين تحليلها وجود دارد که انگيزه نگارش اين چند سطر شده است. به نظر می­رسد وجه اشتراک بيشتر اين تحليلها که می­تواند در جای خود درست هم باشد، جزءنگری و سياست­زدگی آنهاست. مروری بر آموزه­های دينی اين اجازه و فرصت را به ما می­دهد که از امکان برگزيدن زاويه­ای متفاوت برای نگريستن به امثال اين حماسه بزرگ سخن گفت.

هدف اين نوشتار کوتاه، اثبات حق يا باطل بودن طرف پيروز انتخابات و يا طرف مقابل او نيست، بلکه تنها و تنها گامی است برای گشودن دريچه­ای ديگر برای نگاه به رويدادهای سياسی در يک جامعه دينی و تطبيق آن چه ذيلاً می­آيد با انتخابات 24 خرداد 92 نيازمند فرصت و مجالی ديگر است. اميد است گزينش و ذکر بدون توضيح دو آيه و چند روايت از بين چندين آيه و دهها روايت، برای نشان دادن امکان نگاهی متفاوت بسنده باشد.

 

1.       يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرينَ يُجاهِدُونَ في‏ سَبيلِ اللَّهِ وَ لا يَخافُونَ لَوْمَةَ لائِمٍ ذلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتيهِ مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ واسِعٌ عَليمٌ (مائده، 54)

اى مؤمنان! هر كس از دينش برگردد خداوند به زودى گروهى را مى‏آورد كه دوستشان مى‏دارد و دوستش مى‏دارند در برابر مؤمنان خاكسار و در برابر كافران دشوارند، در راه خداوند جهاد مى‏كنند و از سرزنش سرزنشگرى نمى‏هراسند اين بخشش خداوند است كه به هر كس بخواهد ارزانى مى‏دارد و خداوند نعمت‏گسترى داناست. (ترجمه آقای گرمارودی)

 

2.       ها أَنْتُمْ هؤُلاءِ تُدْعَوْنَ لِتُنْفِقُوا في‏ سَبيلِ اللَّهِ فَمِنْكُمْ مَنْ يَبْخَلُ وَ مَنْ يَبْخَلْ فَإِنَّما يَبْخَلُ عَنْ نَفْسِهِ وَ اللَّهُ الْغَنِيُّ وَ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَيْرَكُمْ ثُمَّ لا يَكُونُوا أَمْثالَكُمْ (محمد، 38)

هان! اين شماييد كه فرا خوانده مى‏شويد تا در راه خداوند هزينه كنيد، آنگاه برخى از شما تنگ‏چشمى مى‏ورزند و هر كه تنگ‏چشمى بورزد به زيان خود تنگ‏چشمى ورزيده است و خداوند بى‏نياز است و شما نيازمنديد و اگر روى بگردانيد گروهى ديگر را جانشين مى‏گرداند سپس آنان چون شما نخواهند بود. (ترجمه آقای گرمارودی)

 

3.       عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ ظَلَمَ مَظْلِمَةً أُخِذَ بِهَا فِي نَفْسِهِ أَوْ فِي مَالِهِ أَوْ فِي وُلْدِهِ. (الكافي (ط - الإسلامية) ؛ ج‏2 ؛ ص332)

امام صادق عليه السلام: هر که ظلمی در حق  مردم مرتکب شود، به همان نسبت از جان يا مال يا فرزندان او ستانده می­شود.

 

4.       عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَيْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ: مَا مِنْ أَحَدٍ يَظْلِمُ بِمَظْلِمَةٍ إِلَّا أَخَذَهُ اللَّهُ بِهَا فِي نَفْسِهِ وَ مَالِهِ وَ أَمَّا الظُّلْمُ الَّذِي بَيْنَهُ وَ بَيْنَ اللَّهِ فَإِذَا تَابَ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ. (الكافي (ط - الإسلامية) ؛ ج‏2 ؛ ص332)

امام باقر عليه السلام: هيچ کس نيست که مرتکب ظلمی نسبت به مردم شود مگر اين که خداوند به  همان نسبت از جان و مال او می­ستاند، اما ستمی که بين انسان و خدا باشد وقتی انسان توبه کند خداوند از آن چشم­ می­پوشد.

5.       مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ مُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ قَالَ لِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع‏ مَنْ رَوَى عَلَى مُؤْمِنٍ رِوَايَةً يُرِيدُ بِهَا شَيْنَهُ وَ هَدْمَ مُرُوءَتِهِ لِيَسْقُطَ مِنْ أَعْيُنِ النَّاسِ أَخْرَجَهُ اللَّهُ مِنْ وَلَايَتِهِ إِلَى وَلَايَةِ الشَّيْطَانِ فَلَا يَقْبَلُهُ الشَّيْطَانُ. (الكافي (ط - الإسلامية) ؛ ج‏2 ؛ ص358)

امام صادق عليه السلام: هر که عليه يک مؤمن روايتی کند که مرادش زشت جلوه دادن او و از بين بردن مروت او باشد تا از چشم مردم بيافتد، خداوند چنين فردی را از ولايت خويش به سوی ولايت شيطان بيرون می­برد ولی شيطان هم او را نمی­پذيرد.

 

6.       ... إِذَا أَرَادَ اللَّهُ‏ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى إِظْهَارَ شَيْ‏ءٍ مِنَ الْحَقِّ لَمْ يَقْدِرِ الْعِبَادُ عَلَى سَتْرِهِ». (قرب الاسناد، ص 371)

امام رضا عليه السلام به نقل از امام صادق عليه السلام به نقل از امام باقر عليه السلام: ... وقتی خداوند تبارک و تعالی اراده کند که تا بخشی از حق را بنماياند، بندگان از پوشانيدن آن حق ناتوان می­مانند.

 

7.       وَ قَالَ ع‏ إِذَا أَرَادَ اللَّهُ‏ أَمْراً سَلَبَ الْعِبَادَ عُقُولَهُمْ فَأَنْفَذَ أَمْرَهُ وَ تَمَّتْ إِرَادَتُهُ فَإِذَا أَنْفَذَ أَمْرَهُ رَدَّ إِلَى كُلِّ ذِي عَقْلٍ عَقْلَهُ فَيَقُولُ كَيْفَ ذَا وَ مِنْ أَيْنَ ذَا. (تحف العقول، ص 442)

امام رضا عليه السلام: وقتی خداوند چيزی را بخواهد خرد بندگان را می­گيرد و خواسته خود را برآورده می­سازد و سپس خرد صاحبان خرد را به آنها بازمی­گرداند، در اين حال هر يک از صاحبان خرد می­پرسند چگونه چنين چيزی محقق شد؟ و از کجا چنين چيزی (پيدا شد)؟

 

8.       إِذَا أَرَادَ اللَّهُ‏ بِعَبْدٍ خَيْراً أَلْهَمَهُ الِاقْتِصَادَ وَ حُسْنَ التَّدْبِيرِ وَ جَنَّبَهُ سُوءَ التَّدْبِيرِ وَ الْإِسْرَافَ. (غرر الحکم، ص 291)

امير المؤمنين علی عليه السلام: اگر خداوند برای بنده­ای خير بخواهد، به او ميانه­روی و تدبير نيکو الهام می­کند و تدبير ناپسند و اسراف را از او دور می­کند.

 

9.       قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص‏ إِذَا أَرَادَ اللَّهُ‏ بِأَهْلِ بَيْتٍ خَيْراً أَرْشَدَهُمْ لِلرِّفْقِ وَ التَّأَنِّي‏ (مجموعة ورام ج‏2، ص247)

پيامبر خدا صلی الله عليه و آله و سلم: اگر خدا برای خانواده­ای خير بخواهد، آنها را به سوی مدارا و پرهيز از شتاب­زدگی راهنمايي می­کند.

 

10.    وَ قَالَ ص‏ إِذَا أَرَادَ اللَّهُ‏ بِعَبْدٍ خَيْراً فَتَحَ عَيْنَيْ قَلْبِهِ فَيُشَاهِدُ بِهَا مَا كَانَ غَائِباً عَنْهُ‏( عوالي اللئالي العزيزية، ج‏4، ص 116)

پيامبر خدا صلی الله عليه و آله و سلم: اگر خدا برای بنده­ای خير بخواهد، دو چشم دل او را می­گشايد و با آنها آن چه را بر او پوشيده بود می­بيند.

 

11.    الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَسْبَاطٍ رَفَعَهُ إِلَى سَلْمَانَ قَالَ: إِذَا أَرَادَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ هَلَاكَ عَبْدٍ نَزَعَ‏ مِنْهُ‏ الْحَيَاءَ .... (الکافی، ط الاسلاميه، ج 2، ص 291)

از سلمان نقل شده است که اگر خداوند نابودی بنده­ای را بخواهد، حياء را از او می­گيرد ....

مرحوم مولی صالح مازندرانی در ص 273 ج 9 شرح اصول کافی در شرح اين سخن حکيمانه می­نويسد:

الحياء خلق يمنع من القبائح و التقصير فى حقوق الخلق و الخالق ...

حياء يک ويژگی اخلاقی است که انسان را از زشت­کاری و کوتاهی در رعايت حقوق مخلوقات و خالق آنها باز می­دارد.

 

نپرداختن به شأن نزول و تفسير و دامنة دلالت آيات قرآن و باريک­بينی­های مربوط به صحت صدور و دلالت روايات را نبايد به نگارنده خرده گرفت. همان گونه که ذکر شد، هدف اين نوشتار تنها اين است که دردمندان دين­باور را به پاسخ اين پرسش فراخواند که آيا شايسته است چشمها را بشوييم و به گونه­ای ديگر به خود و اطرافمان بنگريم؟

منبع:دین انلاین