از دين رسانه اي تا رسانه ديني / سید عباس صالحی

ا

سيطره عصر ارتباطات، جو زدگي را به وجود آورد و در دامان آن بسياري از عناصر هويت‌ساز و از جمله «دين»، رسانه‌اي شد (و يا در حال اين دگرديسي است).

مؤلفه‌هاي اصلي دين رسانه‌اي عبارتند از:

1.    دين رسانه‌اي، توده‌انديش و عوام‌گراست. مذاق عموم را بر  حقيقت و مصلحت واقعيت ارجح مي‌شمرد و در پرتوي ذوق سطحي و مبتذل، به گزينش دين دست مي‌زند؛ اجزايي از دين را بازخواني و ارائه مي‌كند كه به طبع آن گروه خوش مي‌آيد و در بخش‌هاي ديگر از دين نيز با تفسيري كه عوام را جذب كند، به تبيين آن مي‌پردازد و صد البته بخش مهمي از پيام دين را كه با ذوق و فهم آنان ناهمخوان است، در طبقه مفاهيم دور از دسترس مي‌نهد و نظاره‌اي بر آن نمي‌افكند.

2.    دين رسانه‌اي، ظاهرگرا و فرم‌پرست است و به قالب‌هاي ارائه بيش از محتواي پيام مي‌انديشد، با صورت‌هاي بزك كرده، پيام دين را به نمايش در مي‌آورد و تصويرهايي جذاب (اما بي‌محتوا يا كم‌محتوا) از مفاهيم عالي دين را ارائه مي‌كند به گمان خويش در اين تزئين و آرايش، فرم‌هاي نو را در ساحت دين‌گستري به وجود مي‌آورد اما غافل از آن مي‌نمايد كه در پرتوي تجربه‌هاي فرم، حقيقت ديانت را به مسلخ مي‌برد.

3.    دين رسانه‌اي مدگرا و تلوّن‌پذيراست و براي فرار از كليشه، هر روز تعبير را تغيير مي‌دهد و مفاهيم را در مُدهاي مختلف ارائه مي‌كند. با اين اميد كه مخاطبان ملوّن را بتواند در پرتوي الوان رنگارنگ پيام  مجذوب و مبهوت كند.

4.    دين رسانه‌اي، مصلحت‌انديش است، مي‌كوشد مخاطبي را از خود دفع نكند و در دايره جذب و انجذاب خويش، هر بني‌بشر عصر مدرن را در فراچنگ خويش قرار دهد. از اين رو، به شدت از پيام‌ها و مفاهيم دافعه‌خيز پرهيز مي‌كند. مبادا در تعداد مراجعان ساحت دين رسانه‌اي افت و فتوري رخ دهد!

5.    دين رسانه‌اي بر تكرار و تكرّر تأكيد مي‌كند، با تفسيري پروپاگاندا از رسانه به ابلاغ دين مي‌پردازد و گمان مي‌كند كه با تكرار، ره اقناع را مي‌پويد از اين نكته غفلت مي‌ورزد كه نمي‌توان با تكرار و تأكيد، دين را دروني و عمومي ساخت. دين تنها در سادگي و زلالي در سنگلاخ وجودي ره مي‌يابد.

نكات فوق، بخشي از شاخص‌هاي دين رسانه‌اي‌اند كه اينك به وفور «رسانه‌اي» شده‌اند اما «رسانه ديني» گونه‌اي ديگر است. رسانه ديني مي‌كوشد كه فاصله متمايز خويش را با «رسانه» عصر مدرن حفظ كند و تفاوت‌هاي معنايي آن را در احساس و تعقل مخاطب بيافريند. رسانه ديني، دغدغه‌مند شريعت است اما نه فقط در چارچوب‌هاي تصوير نامحرم و ادبيات جنسي! بلكه به كليّت اجزاي شريعت و با تمامي تفاصيل در اهمَ و مهم احكام شرعي، تقيّد نشان مي‌دهد. همچنين رسانه ديني در چارچوب متاع سخيف رسانه‌اي به توليد و عرضه پيام نمي‌پردازد، بلكه به حفظ حقوق و حرمت انسان‌ها متعهد است و مي‌كوشد به تمامي ابعاد اخلاق اجتماعي اسلامي وفادار بماند و بالاخره... رسانه ديني، خود را زبان حق و حقوق مردم مي‌داند و ابوذر‌وار خويشتن را در خدمت منافع خلق قرار مي‌دهد و سپاه قدرت و ثروت او را مرعوب و مجذوب نمي‌كند.

منبع:دین انلاین